Przejdź do treści głównej
Kościoły

Kościół św. Józefa w Rudzie Śląskiej

4.4 / 5
(2093 ocen)
Kościół św. Józefa w Rudzie Śląskiej

Najważniejsze

Kościół św. Józefa w Rudzie Śląskiej to rzymskokatolicka świątynia parafialna i sanktuarium na terenie dzielnicy Ruda. Obiekt wyróżnia się monumentalną, ceglaną architekturą bazylikową wzorowaną na rzymskim kościele San Lorenzo di Campo Verano oraz zabytkową kryptą grobową rodziny Ballestremów. Miejsce przyciąga unikatowym wystrojem wnętrza, w tym rozbudowanym programem rzeźbiarskim głowic kolumn oraz historycznym żyrandolem o symbolice biblijnej.

Architektura i wnętrze

Świątynia została wzniesiona na planie krzyża łacińskiego z emporami umieszczonymi nad nawami bocznymi. Budowlę usytuowano wzdłuż osi północ-południe (według opisu w Wikipedii), z wieżą w narożniku północno-wschodnim. Prezbiterium zamknięto półkolistą apsydą ze sklepieniem kolebkowym i lożami kolatorskimi otwartymi triforiami. Szerokość korpusu budowli wynosi 34,6 m (dane z serwisu Wikidata). Wejścia do kościoła zdobią półkoliste portale z rzeźbionymi tympanonami: główny przedstawia Baranka Paschalnego, wschodni ukazuje postać św. Józefa, natomiast portal południowo-wschodni prowadzący do kaplicy fundatorów opatrzono herbem rodu Ballestremów.

Szczególnym elementem nawy głównej są kolumny o kostkowych głowicach, pokryte symbolicznymi płaskorzeźbami. Program ikonograficzny tych detali przedstawia:

  • cztery stany społeczne: szlachcica, mieszczanina, duchownego i rycerza,
  • cztery etapy ludzkiego życia: dziecko, młodzieńca, dojrzałego mężczyznę oraz starca,
  • cztery cnoty kardynalne: roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie,
  • cztery żywioły, cztery charaktery oraz cztery rasy ludzkie.

Wystrój prezbiterium dopełnia neoromański ołtarz główny, któremu towarzyszą dwa ołtarze boczne poświęcone Sercu Pana Jezusa oraz Matce Bożej Wszechświata. Ambona prezentuje wizerunki Chrystusa Nauczyciela i czterech ewangelistów. Nad nawą wisi monumentalny żyrandol wykonany w Akwizgranie, do którego elementy kowalskie przygotował Antoni Sieroń z Rudy. Obręcz żyrandola odtwarza mury biblijnej Nowej Jerozolimy z 12 bramami i 12 basztami, a 144 punkty świetlne nawiązują do symbolicznej liczby wybranych z Apokalipsy św. Jana. W wieżowej kaplicy znajduje się marmurowa rzeźba Piety z 1905 roku, ufundowana przez Franciszka Pielera i wykonana przez J. Weiricha.

Pod prezbiterium mieści się krypta grobowa, do której prowadzą zejścia strzeżone przez dwa odlane z brązu anioły śmierci. Rzeźby te wykonał berliński artysta Józef Limburg w pracowni Hermana Gladenbecka, a w 1938 roku przeniesiono je z cmentarnego grobowca rodziny Pielerów. W krypcie spoczywają hrabia Franciszek Ksawery Ballestrem z żoną Joanną von Saurma-Jeltsch oraz Walenty Wolfgang Ballestrem z małżonką Agnieszką zu Stolberg-Stolberg.

Historia parafii i budowli

Powstanie świątyni sfinansował hrabia Franciszek Ksawery von Ballestrem, z którego fundacji wzniesiono kościół w latach 1902–1904. Poświęcenie kamienia węgielnego odbyło się 4 grudnia 1901 roku, w dniu patronki górników świętej Barbary, a ceremonii przewodniczył proboszcz z Biskupic Augustyn Bertzik. Projekt architektoniczny sporządził August Menken z Berlina, prawdopodobnie przy współpracy radcy budowlanego Jana Joachima von Pöllnitza.

Pracami na placu budowy kierował gliwicki budowniczy Kremer, z którym współpracowali budowniczy König, mistrzowie murarscy Albert i Gustaw Koschela oraz cieśla Koc. Prace kowalskie zrealizował Antoni Sieroń, a surowiec w postaci czerwonej cegły dostarczała rudzka cegielnia „Karol-Emanuel”. Nadzór nad całością sprawowali Menken, von Pöllnitz oraz Franciszek Pieler.

Uroczysta konsekracja kościoła odbyła się 21 czerwca 1905 roku, kiedy gmach poświęcił kardynał Georg Kopp z Wrocławia. Początkowo obiekt stanowił prywatną własność rodziny Ballestremów.

W 1910 roku, z okazji jubileuszu 50-lecia małżeństwa, hrabia Franciszek przekazał budynek wspólnocie parafialnej. W 1938 roku kasetonowy strop nawy pokryto polichromią wykonaną przez malarza Pradera z Tarnowa. Świątynia została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego jako cenny przykład sakralnej architektury historyzmu.

Związki rodu Ballestremów z rozwojem górnictwa i osadnictwa dokumentuje Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej, w którym zebrano eksponaty poświęcone przemysłowej przeszłości tej części Górnego Śląska.

Msze, zwiedzanie i dojazd

Zwiedzanie świątyni jest możliwe w ciągu dnia poza godzinami nabożeństw. Informacje o zasadach wstępu oraz ewentualnych opłatach za zwiedzanie z przewodnikiem warto zweryfikować bezpośrednio w parafii. Ponieważ godziny nabożeństw zmieniają się w okresie wakacyjnym lub podczas świąt, bieżący harmonogram mszy niedzielnych i tygodniowych najlepiej sprawdzać na stronie internetowej parafii lub w gablotach z ogłoszeniami.

Kościół znajduje się na terenie Rudy Śląskiej, w historycznej dzielnicy Ruda. Dojazd samochodem do świątyni prowadzi lokalnymi drogami miejskimi na terenie Rudy Śląskiej. Informacje o liniach komunikacji zbiorowej oraz przystankach w pobliżu świątyni należy sprawdzić na stronie lokalnego przewoźnika. Planując trasę, należy upewnić się co do wybranego punktu docelowego, aby nie pomylić tego miejsca ze świątynią w innej części miasta, jaką jest Kościół św. Józefa w Czarnym Lesie.

Informacje praktyczne przed wizytą

Obejrzenie wnętrza warto zaplanować w świetle dziennym, ponieważ kasetonowy strop oraz płaskorzeźby na kolumnach są wtedy najlepiej widoczne. Wizyta w godzinach przedpołudniowych w dni powszednie pozwala w ciszy obejrzeć detale architektoniczne i uniknąć nabożeństw. Podczas pobytu w nawie głównej obowiązuje odpowiedni strój oraz wyciszenie telefonów. Fotografowanie detali wystroju jest dopuszczalne, o ile nie przeszkadza osobom modlącym się w ławkach.

Podziemia z grobowcem rodziny Ballestremów nie są stale dostępne dla zwiedzających. Dostępność krypty grobowej dla zwiedzających należy wcześniej potwierdzić w kancelarii parafialnej. Osoby zainteresowane dalszym poznawaniem zabytków sakralnych w Rudzie Śląskiej mogą odwiedzić także pobliski Kościół św. Andrzeja Boboli w Rudzie Śląskiej, który stanowi kolejny ważny punkt na historycznej mapie dzielnicy.

Fot. Adrian Tync, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons